Эссе победителей

Эссе на ингушском языке2

Цечоева Динара

ГБОУ «Лицей-детский сад г. Магас», Республика Ингушетия


"Наьна мотт-дунен кор!" "Наьна мотт-Даьла совг1ат!"

Из кор баьддерзийта а, Даьла совг1ат тишде а доаде а йиш яц вайга!

Х1ара къаман ший мотт ба. Вай даьшеи ноаношеи б1аьшерашка бийца а бувцаш а хьабоаг1 г1алг1ай мотт. Цар ч1оаг1а дукха а безаш, лора а беш, нанас ший бер мо боча а болаш укх шерашка хьакхаьчийтаб вай наьна мотт. Даьла хоза кхеллаб вай мотт, шийца эздел, г1улакх, яхь йолаш. Г1алг1ай къамах хьаваьнна х1ара саго ший мотт ларх1а а, лорабе а, к1оаргаг1а 1омабе а беза. Меттаца гучадоал дика мел дар:хьаькъал, эздел, эхь, сий, г1улакх, майрал, мехкацара безам. В1алла дийца варгвоацаш хоза а, к1оарга ма1ан долаш а, к1аьда а ба наьна мотт!

Цхьаволчо оал: "Мегаргбар из-м, нах д1акхеташ хилча." Мегаргбар, даьра! Нагахьа санна иштта мегаргбаларе, яздаргахьа а бувцаргахьа а ший бокъонаш йолаш хургбацар мотт. Вай даьша дукхача халача заманна шоаш духьалнийсбеннаболлаше а, кега а ца беш, вайга хьакхоачабаьб из. Вайна ховш да-кх, хьалха вай къаман цхьацца халонаш т1алаьтталга. Бакъда, г1алг1ай метта йоазув 1923 шера мара хьакхолладеце а, массаза дег1аихаб вай мотт багахбувцамца. Дукха фаьлгаш, кицаш, иллеш, шира дувцараш, ховли довзалеш да вай наьна мотт, къам, хоза г1улакхаш хестадеш. Ма хулла кхувш йоаг1ача т1ехьенна уж дувца а, цох пайда эца а беза. Д1аяхача вай заман xx-ча б1аьшере г1алг1ай мотт ч1оаг1а к1албисабар, цун г1улакх тишдала доладелар, из бувцар а лебер а лаьг1делар. Г1алг1ай мехкара д1аараваьлча безаш бац е бала пайда болаш а бац из г1алг1ай мотт, оалаш а нийслора. Из 1омабе хала а ба, алапаш дукха а чоалхане а да, яхаш а бар. Из яхачарга ала ловра-кх, мел хала дале а б1у ца к1ожабеш 1арбий, ингалсий, немций, френг1ий мотт ма 1омабой вай. Т1аккха ший къаман мотт, Дала хьона лаьрх1а совг1ата бенна мотт, 1омалац йоах. Х1аьта, укхаза хаттар отт, ванаг1 селлар хала да г1алг1ай мотти йоазуви 1омаде? В1алла а бац! Вай алфавитаца деррига а шовзткъа ялх алап мара а дац, царех шолха "чоалханедараш" шийтта алап мара а дац! Эрсий кица да, "Из-м китайски грамота яц" оалаш, чоалхане доацача дешах е г1улакхах аьле.

Кхо эзар ца1 шоллаг1чох тара доаца иероглиф довза деза из мотт 1омабечоа! Из иштта дале а, китайцашта-м дика хов из шоай мотт а йоазув а. "Цхьа мотт ховр цхьа саг ва, ши мотт ховр ши саг ва, кхо мотт ховр кхо саг ва, ший къаман мотт ца ховр цхьаккха вац!" Г1алг1ай метта хьал а цун лерх1ам а хувцабала болабелар 25 шу хьалха, вай паччахьалкхе а йолаш, вай республика а йолаш вай 1охайшача. Г1алг1ай Республика Конституце т1а г1алг1ай мотт эрсий меттаца цхьана паччахьалкхе мотт ба аьнна, белгалдаьккха д1ач1оаг1дича. Г1алг1ай мотт а, г1алг1ай йоазув а, йоазон бокъонаш а 1омаю тахан школашка, университете, кхыча дешара заведенешка. Х1аьта, таханарча дийнахьа вай мотт лебеш ба шинна а "Г1алг1айче" ц1и йолча

телерадиокомпанеша еча передачашка, арадувлаш да "Литературни Г1алг1айче" яха журнал, "Села1ад" яха берий журнал укх ткъаьи итт шера арадувл духхьал г1алг1ай метта. Г1алг1ай мотт массайолча оаг1орахьара тохкаш ба Г1алг1ай 1илма тохкама институте, Г1алг1ай паччахьалкхе университете.

Тахан Дала вайна хоза Даьхе яьннай, дика паччахь веннав, беркате хоза мохк беннаб, наьна кулг санна к1аьда, ага улл бер мо ц1ена мотт беннаб. Сога хаьттача, вай массане барт болаш, яхь йолаш, сий долаш вай наьна мотт лорабе а к1оаргаг1а 1омабе а беза! Дала лораболба вай мотт!

Нет комментариев

Добавить комментарий